ҚР-дағы кәсіпкерлік дамытудың проблемалары

Дата добавления: 19 Декабря 2011 в 18:48
Автор: a*******@mail.ru
Тип работы: курсовая работа
Скачать полностью (39.42 Кб)
Работа содержит 1 файл
Скачать  Открыть 

қаз-гы кәсіп дамыту проблемалары.doc

  —  191.00 Кб

    Орталық банктердің тиімді қызметі ұлтгық дәстүр тұрғысынан оны ұйымдастыру мен  басқара білуге көп байланысты болады. 1995 жылғы 30 наурызда шыққан Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші бар «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Жарлығы Кдзақстан Республикасы Ұлттық Банкінін міндеттерін, қызмет принципін, құқықтық мәртебесі мен өкілеттіктерін, оның мемлекетгік банк жүйесіндегі рөлі мен орнын айқындап берді. 1995 жылы 30 тамызда еліміздін жаңа Конституциясының кабыдануына байланысты заңнамаға бірнеше рет өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.

    Ақшаның кұнсыздануын төменгі деңгейде ұстап, ұлттық валютанын тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын жүзеге асырады. Қазақстан Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша-несие саясатын айқындайтын және жүзеге асыратын бірден-бір орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырады.

    Ақша-несие  саясаты:

        -         қайта қаржыландырудың ресми ставкасын;

        -         ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйақы ставкаларының деңгейлерін;

        -         ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін;

        -         ерекше жағдайларда, операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейі мен көлеміне тікелей сандықшектеулерді белгілеу жолымен жүзеге асырылады.

    Қазақстан Ұлттық Банкі қайта қаржыландырудың  ресми ставкасына сәйкес коммерциялық вексельдерді қайта есепке алуды жүргізеді.

    Қайта қаржыландырудын ресми ставкасы ақша-несие саясатының негізгі операциялары үшін сыйақы ставкалары бойынша бағдар болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі қайта каржыландырудын ресми ставкасын ақша нарығының жалпы жай-күйіне, қарыздар бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне және инфляциялык болжауларға қарай белгілейді.

    Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын жузеге асыратын шеңбердегі қаржы нарығында сыйақының нарықтык ставкаларына әсер ету максатында ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйакының ставкасын белгілейді.

    Резервтік талаптар нормативі банктер алдындағы  міндеттемелерді кеміту есебінен міндеттемелердің жалпы сомасынан процент есебінде есептеледі және 40 проценттен артық емес мөлшерде белгіленеді.

    Қазақстан Ұлттық Банкі айырықша жағдайларда  міндеттемелердің есуіне резервтік  талаптар енгізуге құқылы. Ең төменгі  резервтік талаптардыц нормативтерін  әзгерту осындай шешім қабылданған  күннен бастап бір айдан ерте колданысқа енгізілмейді.

    Ең  төменгі резервтік талаптардың  нормативтері бұзылған кезде Қазақстан  Республикасының заң актілерімен  Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген мөлшерде айыппұл салынып, ендіріліп  алынады.

    Қазақстан Ұлттық Банкі банк кызметін тоқтатқан  кезде бір апта мерзім ішінде банкке Қазақстан Ұлттық Банкінде резервтелген қаражатты қайтарып береді.

    Қазақстан Ұлттық Банкі тікелей сандық шектеуді айырықша жағдайларда ғана белгілейді. Қазақстан Ұлттық Банкінің тіке сандык шектеулері дегеніміз операциялар  мен мәмілелердің жекелеген түрлері бойынша ставкалардың ең жоғарғы деңгейі, несиелендіруді тікелей шектеу, сыйақының (мүлденің) ставкасын ұстап тұру, жекелеген салалардың дамуын ынталандыру немесе тежеу максатында несиенін накты түрлерін реттеу болып табылады.

    Қазақстан Ұлттық Банкі тікелей сандық шектеуді ақша-несиемен реттеудің жанама әдістерімен  инфляциялык процестерді тоқтату  мүмкін болмаған жағдайда қолдануға  құқылы.

    Ақша-несие  саясатын іске асыру мақсатында Қазақстан  Ұлттық Банкі мынадай операция түрлерін жүзеге асырады:

    1) қарыздар беру;

    2) депозиттер қабылдау;

    3) валюталықинтервенциялар;

    4) Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа  мерзімді ноталарын шығару;

    5) Мемлекеттік және басқа да  бағалы кағаздарды сатып алу  және сату, оның ішінде кері  сатып алу құқығымен;

    6) коммерциялык вексельдерді қайта  есепке алу;

    7)Қазақстан  Ұлттық Банкі Басқармасынын шешімі  бойынша басқа да операциялар.

    Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердін карыз алуының жалпы көлемін  реттейді.

    Банктерге берілетін карыздарды беру мен өтеу тәртібін, талаптарын, түрлерін, мерзімдерін және лимиттерін Қазақстан Ұлттық Банкі айқындайды.

    Қазақстан Ұлттық Банкі қарыздарды өтімділігі жоғары және кауіпсіз бағалы қағаздармен  және басқа активтермен қамтамасыз ете отырып та, қамтамасыз етпей де бір жылдан аспайтын мерзімге береді. Бұл мерзімді Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы ұзартуы мүмкін. Бұл орайда Қазақстан Ұлттық Банкі соңғы инстанциядағы қарыз беруші ретінде банктерге қарыздарды Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы белгілеген тәртіппен, шарттарда және мерзімдерде беруге құқылы.

    Қазақстан Ұлттық Банкінің нормативтік қүқыктык актілерінде көзделген мүлік  Қазақстан Ұлттық Банкінің қарыздары  бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету үшін кепіл заты бола алады.

    Депозиттерді  тарту мен өтеу тәртібін, талаптарын, мерзімдерін және тарту лимиттерін Қазақстан Ұлттық Банкі айкын-дайды. Қазақстан Ұлттық Банкі Ұлттық валютамен  де, шетел валютасымен де депөзиттер тартуға құқылы.

    Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясаты мақсатында қысқа мерзімді ноталарды ұлттық та, шетелдік те валюталарда шығаруға құқылы.

    Қысқа мерзімді ноталарды шығару, орналастыру, айналысқа жіберу және отеу тәртібі  мен талаптарын Қазақстан Ұлттық Банкі айкындайды. Қазақстан Ұлттық банкінің қысқа мерзімді нотасы - Қазақстан Ұлтық Банкі шығарған мемлекеттік бағалы қағаздар.

    Мемлекеттік және өзге де бағалы қағаздарды сатып  алу және сатуды Қазақстан Ұлттық Банкі жалпы ақша-несие саясаты  шеңберінде жүзеге асырады.

    Қазақстан Ұлттық Банкі коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу тәртібін және Қазақстан Ұлттық Банкінің коммерциялык вексельдерді қайта есепке алуға қабылдауы үшін койы-латын талаптарды белгілейді.

    Қазақстан Ұлттық Банкінің валюталык интервенциясы  жалпы ақша-несие шеңберінде жүргізіледі. Валюталық нарықта интервенцияны Қазақстан Ұлттық Банкі кез келген банктер мен валюталық биржалар арқылы кез келген валюталық мәмілелерді пайдаланумен дербес жүзеге асырады.

    Валюталық реттеу саласындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің құзыреті «Қазақстан Республикасындағы валюталык қатынастарды реттеу туралы».

    Қазақстан Ұлттық Банкі Ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында банктерге  несие беру тәрізді ақша-несие  саясатының құралын да пайдалануға  құқылы.

    Банктерге несие берудің тәртібін, шартын, түрін, мерзімі мен лимитін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі айкындайды. Қазақстан банкі несие берудің соңғы сатысының несие берушісі ретіңде банктерге несиені ұлттық және шетелдік валюталармен, Қазақстан Ұлттық Банктің Ережесімен белгіленген тәртіпте және мерзімде, қамтамасыз етіп те, қамтамасыз етпей де ұсынады.  

        2.2 Ақша – несие саясатының табыстау  механизімі және оның салық- 
          бюджет, валюта саясаттарымен байланысы  
     

    Монетарлық саясат өте күрделі табыстау механизмінен тұрады. Жалпы саясаттың тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына тәуелді. Ақша-несие саясатының төрт түрлі табыстау механизмін қарастыруға болады:

    1) Орталық банк саясатының салдарынан  нақты ақша ұсынысының  [9,23](1) мәнінің өзгеруі;

    2) Ақша нарығыңцағы пайыз мөлшерлемесінің  өзгеруі;

    3) Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына  байланысты жиынтық шығындардың (әсіресе инвестициялық шығындардың) реакциясы;

    4) Жиынтық  сұраныстың   өзгеруіне   байланысты өнім көлемінің өзгерісі.

    Ақша  ұсынысының өзгерісі мен жиынтық  ұсыныс реакциясының арасыңца тағы екі  аралық баспалдақ жатыр, осы жағдайлар  соңғы нәтижеге көп ықпал етеді.

    Нарықтық  пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі экономикалық агенттердің қоржын активтерінің құрылымының өзгеруіне байланысты болады, ал бұл өзгерістер Орталық  банктің ақша саясатын кеңейтуінің  салдары. Мұндай саясаттың салдары  ретінде активтің басқа түрлерін сатып алу, несиесінің арзандауы, нәтижесінде пайыз мелшерлемесінің төмендеуі байқалады.

    Ақша  нарығының реакциясы қисығының  тікшелеу болуынан ақшаға сұраныстың сипатына, түріне тәуелді болады.

    Ақшаға  сұраныс пайыз мөлшерлемесінің  өзгеруіне байланысты сезімтал болса, онда ақша жиынының өсуіне, пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгеруі әсер етеді. Және керісінше, ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне әлсіз әсер етсе, онда ақша ұсынысының өсуі пайыз мөлшерлемесінің едәуір төмендеуіне алып келеді.

    Келесі қадам, пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне байланысты жиынтық сұранысты түзету болады. Әдетте пайыз мөлшерлемесінің динамикасына инвестициялық шығындар әсер етеді деп есептеледі. Егерде ақша нарығында пайыз мөлшерлемесінің едәуір өзгерісі болды деп жорамалдасақ, онда пайыз мөлшерлемесінің динамикасына инвестициялық сұраныстың сезімталдығы байқалады. Басқа жағдайлар тұрақты болса, онда осы шарттан жиынтық табыстың мультипликаторлык мәнінің кеңейуі пайда болады.

    Табыстау  механизмі қадамдарының бұзылуына  байланысты ақша саясатының төмендеуі немесе мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін.

    Мысалы, ақша нарығында пайыз мөлшерлемесінің  болымсыз өзгерісі немесе пайыз мөлшерлемесіне жиынтық сұраныс реакциясының болмауы, онім көлемі мен ақша жиынының арасындағы байланысты үзеді. Мүңдай құбылыс нарықтық экономикаға көшіп жатқан мемлекеттерде байқалады. Ақша саясатын жүргізуде табыстау механизмінің сапалы жұмысынан басқа да қиындықтар кездеседі. Орталық банктің пайыз мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға өр уақытта дүрыс әсер ете бермейді, сондықтан да Орталық банк пайыз мелшерлемесін бір тұрақты деңгейде ұстап тұру арқылы инвестицияны тұрақтандырады, демек мультипликатор арқылы өнім көлеміне әсер етеді. Егер экономикада өрлеу болса және жалпы Ұлттық өнім өссе, оңда ақшаға трансакциялық сұраныс өседі. Нақты ЖҮӨ ақшаға сұраныстың бір параметрі: 

    [2,59] (2)

    Ақша    ұсынысының   тұрақты жағдайында пайыз мөлшерлемесі өседі, демек ақша ұсынысын бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау үшін, Орталық банк ақша ұсынысын өсіруі қажет. Мұндай жағдай ЖҮӨ өсуін қосымша ынталандырады және инфляцияның пайда болуына әкеледі.

    Экономикадағы құлдырау және ақшаға сұраныстың азаюы  жағдайында Орталық банк пайыз мөлшерлемесінің  төмендеуін болдырмау үшін, ақша ұсынысын азайтуы қажет. Бірақ мүндай жағдай жиынтық сұранысты төмендетіп, экономикадағы құлдырауды шиеленістіре түседі.

    Ақша-несие  саясатының жанама әсерлерін де ескерген жөн. Мысалы, егерде Орталық банк ақша ұсынысын өсіру қажет деп есептесе, онда ол құнды қағаздар нарығынан облигация сатып алу арқылы ақша базасын кеңейте алады. Бірақ ақша ұсынысының өсуімен қатар пайыз мөлшерлемесі төмендей бастайды. Бұл жағдай екі коэффициентке әсер етуі мүмкін (сг және гг.). Халық депөзиттегі қаржыларының бір бөлігін нақты ақшаға айналдыра алады, онда  [3,43] (3) өседі, банктер артық резервтерщ осіреді, ол   [4,112] (4)мөнін өсіреді.

    Мұндай  шаралардан кейін ақша мультипликаторы  төмендейді, бұл жағдай ақша жиынын кеңейту тенденциясының төмендеуіне  әсер етеді.

    Ақша-несие  саясаты келемді сыртқы кешеуілдеуге ие бола алады (шешім қабылданғаннан бастап, нәтижеге дейін), өйткені экономикадағы инвестициялық белсенділік өзгерісіне байланысты пайыз мөлшерлемесі тербелістері ЖҮӨ көлеміне әсер етеді, мұндай құбылыстар ұзаққа созылады.

    Ақша-несие  саясатының қазіргі кезеңдегі тиімділігі Орталық банктің саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты.

    Ақша-несие  саясаты салық-бюджет және сыртқы экономикалық саясатпен тығыз байланысты.

    Егерде  Орталық банк тұрақты айналым  курсын ұстап тұруды көздесе, онда дербес, тәуелсіз ішкі ақша саясаты болуы мүмкін емес, өйткені айнымалы курсты ұстау мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердің көбеюі және азаюы экономикадағы ақша жиынының өзгеруіне әкеледі. (Мысалы валюта сатып алғанда экономикадағы ақша ұсынысы әседі.) Салық-бюджет және ақша саясаттарын бір-біріне сәйкес келтіру белгілі қиындықтарды тудырады. Егер мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды көбейту арқылы ынталандырса, онда мұндай іс-әрекеттердің нәтижесі ақша саясатымен байланысты болады.

    Қазыналық саясаттың нәтижесінде бюджетте тапшылық болса, онда мұндай жағдайда тиімді, тұрақты монетарлық саясат болмайды.

Описание работы
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіөзі жүргізетін операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді.
Содержание
содержание отсутствует