Қаржы нарығы және делдалдар

Автор: Пользователь скрыл имя, 31 Марта 2013 в 15:23, дипломная работа

Описание работы

Қаржы дегеніміз – французша қолдағы ақша, кіріс деген ұғымды білдірген. Ал мемлекеттің пайда болып, оның дамуына сәйкес тауар – ақша айырбасының дамуына байланысты экономикалық өмір сақынасына көтерілген қаржы ұғымы ақша қаражаты қорын және оны пайдалану процесін айқындайтын экономикалық категория болып табылады. Сонан қаржының негізгі мәнісі тауар-ақша қатынастарын білдіруге саяды.

Работа содержит 1 файл

Копия 847_oat.doc

— 724.50 Кб (Скачать)

5551691

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Қаржы нарығы және делдалдар»

пәні бойынша негізгі  дәріс материалдары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Астана 2008

Тақырыптар, және олардын мазмуны

 

Тақырып 1. Қаржы нарығының инфрақүрылымы  және оның негізгі элементтері

1Қаржы нарығы, делдалдары түралы түсінік.

2.Қаржы нарығы  және оның қүрылымы.

3.Қор биржалары және  олардың қаржы нарығындағы ролі

Тақырып 2. Капитал нарығы

1 Капитал нарығы түралы  түсінік.

2.Жай акциялар. Облигациялар. Вексельдер

3 Капитл нарығының қатысушылары.

Тақырып 3. Ақша нарығы

1Ақша және  ақша нарығы туралы түсінік

2 Қысқа мерзімді қазыналық  вексельдер және оларға мінездеме.

3 Депозиттік  сертификаттардың түрлері және  оларды шығару ерекшеліктері.

Тақырып 4 Валюталық  нарықтар

1 Валюталық нарықтың  дамуы  

2 Валюталарды айырбастау

3 Биржалық және  биржадан тыс валюта нарықтары

Тақырып 5 Туынды бағалы қағаздар нарығы

1 Туынды  бағалы қағаздар туралы түсінік

2 Форвардтық, опциондық,  фьючерстік келісімдер

3 Туынды бағалы  қағаздарды шығару мен орналастырудың  ерекшеліктері

Тақырып 6 Әлемдік  қаржы нарығы

1 Әлемдік қаржы нарығының  қалыптасуы.

2 Евронарық және шетелдік  валюта нарығы.

3 Әлемдік ақша  орталықтары.

Тақырып 7 Коммерциялық банктердің қаржы нарығындағы қызметі

1 Қаржы нарығы инфрақұрылымындағы  банктердің ролі.

2 Коммерциялық банктердің бағалы қағаздар бойынша операциялары

3 Коммерциялық  банктер бағалы қағаздар нарығында  эмитенттер және инвесторлар  ретінде.

Тақырып 8 Зейнетақы  қорлары

1Қазақстан Республикасындағы  зейнетақы жүйесі.

2 Жинақтаушы  зейнетақы қорын дамытудың проблемалары

Тақырып 9 Сақтандыру компаниялары

1Сақтандырудың экономикалық  мәні.

2 Сақтандырудың жіктелуі

3 Сақтандыру  компаниясының комерциялық қызметі

Тақырып 10 Инвестициялық  компаниялар және қорлар

1 Инвестициялық компаниялар  мен қорлардың күрылуы мен қызметі

2 Инвестициялық компаниялар  мен қорлардың экономикадақы  ролі

3 Түрақты және өзгермелі  бағалы қағаздар коржыны (портфелі)

 

 

 

Тақырып 11 Қаржы  нарығындағы брокерлік-дилерлік қызмет

1 Қор нарығындағы кәсіби  қызмет

2 Брокерлер,дилерлержәне  трейдерлер

3 Биржалық мәмілелер,фъючестік  контрактілер және опциондар

 

 

  Тақырып 11 Қаржы нарығындағы брокерлік-дилерлік қызмет

1 Қор нарығындағы кәсіби  қызмет

2 Брокерле, диллерлер  және трейдерлер

3 Биржалық мәмілелер,  фьючерсті келісімдер және опциондар

 

   Тақырып 12 Қазақстан Республикасының Үлттық банкі –қаржы нарығын реттеуші орган

1 Үлттық банктің қызметтері, өкілеттілігі және міндеттері

2 Реттеуші органның  негізгі қызметтері : бағалы қағаздар  нарығының қарқынды дамуын қамтамасыз  ету

3 Заңдар, нормативтік актілер және нүсқауларды дайындауға қатысу

 

Тақырып 13 Өзін-өзі  реттеуші ұйымдар

1 Қаржы нарығындағы  кәсіби қатысушыларының өзін-өзі  реттеу ұйымдарының ролі

2 Өзін-өзі реттеу ұйымдарының  мәртебесі

3 Коммерциялық банктердің, мемлекеттік емесзейнетақы қорлардың брокер-дилердің,тіркеушілердің ассоциациялары

Тақырып 14 Қазақстанның қаржы нарығының даму стратегиясы

1 Қазақстан Республикасында қаржы  нарығының негізгі бағыттары

2 Инвистициялық салымдарды ынталандыру

3 Қаржы нарығын дамытудың мемлекеттік  қолдауы


 

 

 

 

 

 

 

Тақырып 1 Қаржы  мен қаржы саясатының мәні.

                          (кіріспе сабағы)

1.Қаржының мазмұны  мен мәні.

2.Қаржының әлеуметтік-экономикалық  процестерді басқарудағы ролі.

3.Мемлекеттің қаржы  саясатының мазмұны мен мәні.

 

Қаржы дегеніміз  не, ол қашан, қалай өріс алған ?

Қаржы дегеніміз – французша  қолдағы ақша, кіріс деген ұғымды білдірген. Ал мемлекеттің пайда  болып, оның дамуына сәйкес тауар  – ақша айырбасының  дамуына байланысты экономикалық өмір сақынасына көтерілген қаржы ұғымы ақша қаражаты қорын және оны пайдалану процесін айқындайтын экономикалық категория болып табылады. Сонан қаржының негізгі мәнісі тауар-ақша қатынастарын білдіруге саяды.

Ақша қоры-мемлекеттің  қолындағы үлкен байлығы. Сондықтан  да кез-келген мелекеттің ақша жөніндегі кірістері мен қорлардың басты материалдық бүлағы-ішкі жалпы өнім, оның құрамды бөлігі үлттық табыс болып саналады. Осыдан мемлекет қаржы арқылы өз қолындағы қорларды бөлу, қайта бөлу негізінде өндіріс дамуына, өндіру мен түтынуға ықпал жасап, бүл саладағы түбегейлі мідеттерді ойдағыдай шешіп отырады. Қаржы осындай ықпалды ерекшеліктерімен өндірістік қатынастар ауқымын анықтайды, базалық категорияға қоян-қолтық қатысты буынға айналады. Материалдық өндірістің үрдіс дамуына байланысты экономикалық категория түтқасын үстаған мемлекет қаржыны өз тарапынан реттеп, оның өрісіне кең жол ашып отырады.

Қорыта келгенде, қолдағы  қаржы мемлекеттік үлғаймалы  ұдайы өндіріс талаптарын жүзеге асыру мақсатында ақша қаражатын  орталыққа жинақтауды қалыптастыру жағдайында ақша қатынастарының жиынтығын бейнелейтін экономикалық категория.

 Қаржының  экономикалық  категория болу  себебі неге байланысты ?

Қандайда қоғамдық - экономикалық құрылысқа өдіріс қажет. Өдіріссіз  ешбір қоғам өмір-сүре алмайтына  көне тархтын дамуы айқын дәлел. Қоғамдық өндірістің маңызы орасан зор. Ол, біріншіден қоғамға аса қажетті алуан түрлі техника әзірлеп береді. Осы арқылы қоғамның өзінің техника, яғни еңбек қүралдарына деген тұтынуын қамтамасыз етеді. Екіншіден, өндіріс қоғам мшелерінің үдайы өсіп отыратын материалдық және рухани қажеттеріне қажет өнімдерді шығарады. Осымен қоғам мүшелерінің өмір тіршілігіне қажет заттарды-киімкешекті, жиһаз, турмыстық жабдықтарды, азық-түлікті үлғааймалыүрдіспен әзірлеп отырады. Сондықтан өндіріссіз-қоғам жоқ, түтынушысыз-өндіріс жоқ, деген қағида пайда болған.

Алайда, қоғамдық түрғыдан алғанда жалпы түтынуға арналып  өндірілген барлық өнімдер толықтай алғанда тауар деген үғымды білдіреді. Бүл арада теориялық түрғыдан айрықша атап өтуге қажетті мәселе бар. Айталық, егер жеке адам өзін жекелей түтыну үшін нендей бір өнім шығаратын болса, оны саудаға шығармай, тек өзінің игілігіне ғана пайдаланған жағдайда, ол өнім шығарушы үшін тауар болып саналмайды. Егер шығарылған өнімді сауда-сатық жағдайында басқа бір түтынушы үшін сатып алса, онда әлгі өнім тауар атағына ие болады. Ал қоғамның тауар өндіріс арқылы шығарылатын өнім бірден тауар болып табылады. Жоғарыда аталғандай қоғамдық өндірістік өнім қоғамның өзінің де, жеке дара түтынушының да қажеттігіне айналады, сатылады. Осы тауарларды сатудан түскен ақша мемлекеттің қаржы қорын қурайды .

Қаржының өзгеше белгілері қандай ?

Қаржы – ақша қатынастарының ажырағыссыз бөлігі, ол әрқашан экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық үдайы өндірістің түрлі субъектілері арасындағы бүкіл ақша қатынастарын емес, тек айырықша ақша қатынастарын білдіреді, сондықтан оның ролі мен маңызы экономикалық қатынастарда қандай орын алатындығына байланысты.

Жалпықоғамдық өнім мен  үлттық табысты жасау, бөлу және қайта  бөлу процесінде қалыптаса отырып, қаржы қоғамының түпкілікті пайдалануға жіберілетін материалдық ресурстар бөлігінің ақшалай көрінісі болып табылады. Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау дүрыс болмас еді. Ақша катынастары ішінен тек олар арқылы мемлекеттің, оның аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субъектілердің жасалынатын  ақша қорлары бүл қатынастардың мазмүны болып табылады. Ақша қатынастары жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша қорларының, атап айтқанда табыстар мен қорларымдардың қозғалысымен байланысты болатын ақша қатынастарын ғана қамтиды.

Экономикалық категория  ретінде қаржының мазмұнын қүрайтын қатынастардың өзгешелігі олардың  көрісінің әрқашан ақшалай нысаны болатындығында. Қаржы әр қашан ақша және тек ақша қатынастарын ғана білдіреді. Ақша болмаса қаржының болуы мүмкін емес, өйткені қаржы ақшаға байланысты болтын жалпы нышан. Сөйтіп кезгелген ақша катынасы қаржы қатынасы болуы мүмкін емес ал кезгелген қаржы қатынасы ол ақша катынасы болып табылады.

Қаржы қатынастары өзінің негізінде бөлгіштік қатынастар болып табылады. Қаржының арқасында экономиканың барлық қүрылымдық бөліктерінде және шаруашылық жүргізудің түрлі денгейлерінде қоғамдық өнім қүнын қайта бөлудің сан алуан процестері жузеге асады. Қаржы қатынастарының бөлгіштік сипаты экономикалық категория ретінде олардың айрықша белгісі болып табылады.

Қаржы қатынастарының ақшалай  сипаты мен бөлгіштік сипаты қаржының аса маңызды белгілері болып  табылады, бірақ  тек ғана өзіне  тән қасиетері емес, өйткені бүл  белгілер бағаға да, еңбек ақы төлеуге де, несиеге де ортақ.

Қаржының ерекше белгілер :  қорларды қалыптастыру, оларды белгілі  бір мақсаттарға жүмсау, директивалық (сөзсіз болатын міндетті төлемдер), тепетендіктің болмауы (қаржыға  баламалық тән емес).

Сөйтіп, қаржының қаралған өзгеше белгілері қаржының ерекшелігін атап көрсетеді.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде қаржының қысқаша анықтамасын  былайша тұжырымдауға болды : қаржы  – бүл қоғамдық өнімді бөлу және қайта бөлу процесінде пайда болатын  айрықша экономикалық қатынастардың жиынтығы, мұның нәтижесінде үдайы өндіріс қатысушыларының сан алуан қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін олардың ақшалай табыстары  мен қорлары жасалып, пайдалынады. Басқа сөзбен айтқанда қаржы ол ақшалай қорларды қалыптастырумен бөлумен және пайдаланумен болтын экономикалық қатынастар.

Қаржының объективті қажеттігі неде ?

Қаржының қажеттігі  тауар – ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық дамудың қажеттіліктерінен  туындайды. Қаржының басты арналымы – табыстар мен шаруашылық жүргізуші  субъектілердің қаржы ресурстарына деген қажеттіліктерін қанағаттандырып отыру және бүл ресурстардың жүмсалуына бақылау жасау. Қаржы ресурстары – бүл жалпы ішкі өнім қунының бір бөлігін, атап айтқанда, ақша нысанындағы таза табысты бөлу және қайта бөлу процесінде жасалынатын мемлекеттің, шаруашылық жүргізуші субъектілердің және халықтың қарамағындағы ақша каражаттары, олар үлғаймалы ұдайы өндіріс пен жалпымемлекеттік қажеттіліктерді қамтамасыз етуге арналған.

Қаржы ресурстары болмаса, мемлекет өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүзеге асыра алмайды, өзінің әлеуметтік – экономикалық бағдарламаларын, қорғаныс және елдің қауіпсіздігі фунцияларын қамтамасыз ете алмайды.

Қаржы ресурстарының  қаржы қорларынан айырмашылығы бар. Қаржы қорлары - қаржылық әдіспен  қалыптастырылған, белгілі бір қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланылатын мақсатты ақша қаражаттары.

Мемлекет, дәстүрлі фунциялардан басқа, шаруашылық процестерді реттеу жөнінде едәуір экономикалық функцияларды орындайды, сондықтан мемлекеттің  қарамағында қаражаттарды орталықтандырудың дәрежесі айтарлықтай жоғары – мемлекеттік бюджет арқылы қазір жалпы ішкі өнімнің 20 пайыздан астамы және жиынтық қоғамдық өнімнің 10 пайыздайы бөлінеді.

Қаржы қандай функцияларды орындайды ?

Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі  және ролі оның функцияларынан айқын көрінеді. Қаржының мәнін толық ашу оның үғымы мен қажеттігін ғана емес, сонымен бірге қаржының қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын анықтауды да талап етеді.

 Экономистердің көзқарасы  бойынша қаржы екі функция  орындайды : бөлу және бақылау. Бөлу функциясы қоғамдық жалпы өнім мен оның бөлігі – үлттық табысты бөлу және қайта бөлу процесінде көрінеді. Қоғамдық өнімді бөлу алғашқы және кейінгі, немесе қайта бөлу болып ажыратылады.

Алғашқы бөлу кезінде  жиынтық қоғамдық өнімнің жалпы көлемінен өтеу қоры шығарып тасталады және жаңадан жасалған қүн – ұлттық табысты бөлудің нәтижесінде мемлекеттің, шаруашылық субъектілердің және халықтың алғашқы табыстары қалыптасады.

Ұлттық табысты қаржы  көмегімен қайта бөлудің негізгі  мақсаттары мыналар болып табылады:

        -өндірістік емес саланы қаржы  ресурстарымен қамтамасыз ету;

- елдің аймақтары арасында  қаржы ресурстарын мақсатты бөлу;

-қаржы ресурстарын  сала ішінде бөлу.

Қаржының бақылау функциясы  қаржылық бақылауда-жалпы ішкі өнімді тиісті қорларға бөлуге және оларды мақсатты арналым бойынша жұмсауға бақылау жасауда көрінеді. Қаржының бақылау функциясының экономикалық мағынасы кәсіпорынның қаржы қызметіне теңгемен бақылау жүргізу. Бүл бақылау материал, еңбек және ақша ресурстарын тиімсіз немесе тиімді пайдалануын көрсетеді.

Қаржының қоғамдық дамудағы ролі қандай ?

Қаржының экономикалық ролі мына бағыттардан  көрінеді :

қаржы капиталдың айналымын  тездете отырып, кәсіпорындардың, фирмалардың  өндірістік қызметі тиімділігінің  өсуіне жағдай жасайды;

кірістер мен шығыстарды үдайы салыстырып отыру арқылы қаржы  кәсіпорындардың есебін нығайтып, дамытады;

қаржы ақша қорларын бөлу және қайта бөлу арқылы экономикалық өсудің ара салмағын қамтамасыз етеді;

қаржы қорлану, тұтыну қорларын қалыптастырады, соның негізінде тиімділікті арттыруға мүмкіндік жасайды;

қаржы меншіктің сан-алуан  нысандарының дамуына мүмкіндік  туғызады.

Сонымен бірге қаржы  үлттық шаруашылықтың ара салмағын қамтамасыз етуде белсенді рөл атқарады: олардың көмегімен экономикалық және әлеуметтік дамудың индикативтік жоспарының элементтері теңдестіріледі.Қаржы қүндық бөлу процесіне қатыса отырып, баға, жалақы, несие сияқты категорияларымен өзара  тығыз байланыста болады және өзара іс-қимыл жасайды.

Қаржы еңбекке ақы  төлеумен тығыз байланысты. Материалдық өндіріс сферасында еңбекке ақы төлеуқоры (жалақы қоры) қаржының көмегімен өнімді өткізуден түскен түсім-ақшадан бөлінеді. Бүл қор өндірілген өнімнің көлеміне қарай қалыптасуы мүмкін.

Сырттай қарағанда еңбекке  ақы төлеу қорын анықтауға баға факторы тікелей қатыспайды деген пікір туады. Бірақ таза табысты бөлу арқылы оның әсері ақиқат көрінеді. Нарықтық жүйеде бағаның еңбекке ақы төлеу қорына әсері бүрынғыдан бетер арта түседі.

Қаржы саясаты  дегеніміз не ?

Қаржы саясаты - қаржыны басқарудың түпкі мақсаты, оның нақты нәтижесі; өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін мемлекеттің қаржы саласында жүргізетін мақсатты ойлары мен шараларының жиынтығы. Ол мемлекеттің экономикалық саясатының қүрамды бөлігі болып табылады.

Қаржы саясаты өзіне бюджет, салық, ақша, кредит, баға және кеден саясатын қамтиды. Қаржыны басқарудың бүкіл жүйесі мемлекеттік қаржы саясатына негізделеді. Қаржы саясатын жасауға биліктің заңнамалық және атқарушы тармақтары қатысады.

Информация о работе Қаржы нарығы және делдалдар